Gerra hotza

Bigarren Mundu-Gerraren amaierak piztutako optimismoa eta Nazio Batuen sorrera laster ahaztu ziren mundua bi bloke antagonikotan zatitzearen ondorioz; hauek, hamarkadatan zehar, gero eta armategi nuklear hornituagoen arriskuak areagotutako liskar gorrari eutsi zioten.

Gerra hotzaren hastapenak

Gerra hotza mundu-gatazka amaitzearekin batera hasi zen, oraindik bake-hitzarmenak hizketa gai zirenean. Mundu-gerran garaile irtendako aliatuen arteko zatiketaren arrazoiak era askotakoak izan ziren:

  • Ikuskera politiko ezberdinak: alde batetik, kapitalismo demokratikoa, Estatu Batuak buru zirela; bestetik, komunismoa Sobietar Batasunak gidatua eta laster munduko beste herrialde batzuetan gobernu modu gisa hartua, Txina barne.
  • Eraginkortasun-eskualdeen banaketan desadostasuna potentzia garaileen artean, batez ere Balkanen inguruan eta Asiako Hegoaldean.
  • Inperio britainiar eta frantsesen ahultzea: bi herrialdek aliantza bilatu zuten Estatu Batuekin, inbasio sobietar posible bati aurre egin ahal izateko. Bestalde, bai Sobietar Batasuna bai Estatu Batuak beren eraginkortasun-eremua hedatu nahian zebiltzan, Frantzia eta Erresuma Batuko antzinako kolonien gainean.

Bi blokek

1945etik aurrera, mundua izaera antagoniko eta bateraezineko bi aliantza edo "bloke" handitan banatua geratu zen eta honek bien arteko gerra oso baterako aukerak zabaltzen zituen:

  • Bloke mendebaldarra: Estatu Batuek eta Europako mendebaldeko herrialdeek osatua. Gainera Latinoamerika, Australia, Zeelanda Berria eta, Afrika eta Asiako beste zenbait herrialderen laguntza zeukan. Bere sistema militarra NATOn oinarritzen zen (Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea, 1949an sortua).
  • Bloke komunista: Sobietar Batasuna, Txina, Mongolia, Ekialdeko Europa eta, Afrika eta Asiako beste zenbait herrialdek osatua, Kubak ere bai iraultzaren ondoren. Hauen erakunde militarra Varsoviako Hitzarmena izango zen, 1955ean fundatua.

Txina komunista

Nazionalista eta komunista txinatarren arteko gerra zibila (1930ean hasi eta 1937 eta 1945 bitartean etena, Japoniaren aurkako gerraren garaian) 1949an amaitu zen, Mao Tse Tungek (Mao Zedong) zuzendutako komunista iraultzaileen garaipenarekin. Gobernu komunista Formosako irlan babestu zen (Taiwan).

Gobernu komunista berriak aldaketa politiko, ekonomiko eta sozial zorrotzak bultzatu zituen eta Sobietar Batasunarekin aliantza egin zuen; baina laster, sozialismoa ulertzeko bi pentsaera zirela eta, liskarrak izan zituzten.

1960ko hamarkadatik aurrera, Txinak bere politika inperialista gauzatuko zuen Ekialde Urrunean, eta aldi berean, mundu mendebaldarrarekin posizioak hurbiltzen ahaleginduko zen.

Lehen liskarra: Korea

Bi herrialdetan, Iparraldea eta Hegoaldean, banatua geratu zen Koreako lurraldea bi blokeren arteko lehen gatazkaren eszenatoki bihurtu zen 1950ean. 1950ean Ipar Koreako tropek, Txinak eta Sobietar Batasunak lagunduta, Hegoaldea inbaditu zuten. Gertaera honek estatubatuarren eskuartze militar azkarra eragin zuen.

Bost milioi hildako utziko zituzten borroka gogorren ondoren, bi potentzia nagusi gerratik erretiratu ziren eta muga, berriro, hasieran zegoen bezala geratu zen.

Gatazkak, arma atomikoak erabiliko ote zituzten pentsatzen ere egon zirela, aurrekaria ezarri zuen gerra hotz guztirako: Ekialde-Mendebalde liskarra, tarteko gerren bidez, behin ere ez superpotentzien arteko erabateko gatazkaren bidez.

Data garrantzitsuak

  • 1945 Bigarren Mundu-Gerra amaitzen da.
  • 1947 Marshall Plana Europa berreraikitzeko.
  • 1948 Berlingo krisia.
  • 1949 NATOen fundazioa. Sobietar Batasunak bere lehen bonba atomikoa leherrarazten du.
  • 1950-1953 Koreako gerra.
  • 1955 Varsoviako Hitzarmenaren fundazioa.
  • 1956 Armada sobietarrak Hungaria inbaditzen du.
  • 1959 Iraultza kastristaren garaipena Kuban.
  • 1960 Vietnamgo gerra lehertuko da. Esku-hartze estatubatuarra.
  • 1961 Berlingo harresiaren eraiketa.
  • 1962 Misil kubatarren krisia.
  • 1968 Txekoslovakiako inbasio sobietarra.
  • 1979 Afganistango inbasio sobietarra.
  • 1991 Komunismoaren erorialdia Sobietar Batasunean eta Europako mendebaldean. Alemaniar batze-prozesua hasten da.

Orria posta elektronikoz bidali

* Bete beharreko alorrak

Eskerrik Asko.
artikuluan arrakastaz bidalita da.

cerrar ventana
Lagun iezaguzu hobetzen! Zure iritzia garrantzitsua da, eta horregatik eskertuko genizuke zure iritziak eta iradokizunak info@hiru.eus helbidera bidaltzea.

* Bete beharreko alorrak
cerrar ventana

 

¿Qué son los iconos de "Compartir"?

 

Todos los iconos apuntan a servicios web externos y ajenos a HIRU.com que facilitan la gestión personal o comunitaria de la información. Estos servicios permiten al usuario, por ejemplo, clasificar , compartir, valorar, comentar o conservar los contenidos que encuentra en Internet.

¿Para qué sirve cada uno?

  • facebook

    Facebook

    Comparte con amigos y otros usuarios fotos, vídeos, noticias y comentarios personales, controlando la privacidad de los mismos.

     
  • eskup

    Eskup

    Conversa sobre los temas que te interesan y que proponen los expertos. Todo ello en 280 caracteres con fotos y vídeos. Lee, pregunta e infórmate.

     
  • delicious

    Twitter

    Contacta y comparte con amigos, familiares y compañeros de trabajo mensajes cortos (tweets) de no más de 140 caracteres.

     
  • tuenti

    Tuenti

    Conéctate, comparte y comunícate con tus amigos, compañeros de trabajo y familia.

     
  • technorati

    Google Buzz

    Comparte tus novedades, fotos y vídeos con tus amigos e inicia conversaciones sobre los temas que te interesan.

     
  • meneame

    Meneame

    Sitio web que se sirve de la inteligencia colectiva para dar a conocer noticias. Los usuarios registrados envían historias que los demás usuarios del sitio pueden votar.

     
 

 

cerrar ventana

Derechos de reproducción de la obra

 

Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailarenak dira hiru.eus webgunearen eta bertan agertzen diren elementu guztien jabetza intelektualaren eskubideak.

Halere, baimenduta dago hezkuntzaren esparruan hiru.eus-eko edukiak erabiltzea, betiere webguneari aipamena egiten bazaio eta Creative Commons CC-BY-NC-SA lizentziaren baldintzapean.
Informazio gehiagorako: pdf dokumentua jaitsi (943,2k).

Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak bere buruari aitortzen dio, edozein unetan eta aurretiaz ohartarazi gabe, bere webguneko informazioa edota haren konfigurazioa edo itxura aldatzeko eta eguneratzeko ahalmena.

Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak ez du bermatzen ez dela akatsik egongo webguneko sarbidean, ezta han jasotako edukietan ere. Era berean, ez du ziurtatzen eduki hori behar bezala eguneratuta egongo denik. Dena den, beharrezko ahalegin guztia egingo du akats horiek saihesteko, eta, hala behar izanez gero, ahalik eta azkarren konpontzeko edo eguneratzeko.

Webgunera sartzea eta bertan jasotako informazioaz egiten den erabilera soilik erabiltzailearen erantzukizuna dira. Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak ez du inolako erantzukizunik izango webgunera sartzeak edo hango informazioa erabiltzeak sor litzakeen ondorio edo kalteen aurrean, bere eskumenen erabilera zehatzetan jarraitu behar dituen legezko xedapenak ezartzearen ondorio diren egintza guztietan izan ezik.

Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak ez du bere gain hartzen webgunean aipatzen diren kanpoko beste esteka batzuetara konektatzetik edo haietan jasotako edukietatik erator daitekeen inolako erantzukizunik.

Webgune honetan jasotako informazioa baimenik gabe edo oker erabiltzeak eta Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailaren jabego intelektual eta industrialaren eskubideetan sorturiko kalte eta galerek legez dagozkion egintzak erabiltzeko bidea emango diote aipatutako Administrazioari, eta, hala badagokio, erabilera horren ondorio diren erantzukizunak hartuko ditu.

  Pribatutasuna

Interesatuak emandako datuak dagokion prozedura edo egintzan aurreikusitako helburuetarako baino ez dira erabiliko.

Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Saileko Etengabeko Ikaskuntzako Zuzendaritza da datu horiek biltzen dituen fitxategiaren erantzulea, eta haren aurrean egikaritu ahal izango dira sartzeko, zuzentzeko, deuseztatzeko eta aurka egiteko eskubideak. Horretarako, eskura duzu info@hiru.eus helbide elektronikoa.

cerrar ventana