Espainiako literatura Erdi Aroan. Sarrera

Erdi Aro osoan, ezaguera eta literatura zabaltzeko hizkuntza bakarra latina izan zen. Horregatik, erromantzez egindako lehenengo literatur adierazpenek, genero lirikokoek (3. gaia ikusi) edo epikokoek (4. gaia ikusi) herri izaera zuten eta ahozkoak ziren. Olerki kultua (5. gaia ikusi) eta literatur prosa (6. gaia ikusi ) aldi horren amaieran agertu ziren.

 

ver t2

ver t3

ver t4

ver t5

ver t6

ver t7

ver t10

ver t18

ver t48

ver t52

ver t54

 

Erdi Aroko testuinguru soziokulturala

Erdi Aro Behean (XII. mendetik XV. mendera) gizartea aldatu egin zen faktore hauei esker:

  • Orduan ezezaguna zen oparotasun maila lortzen lagundu zuen garapen ekonomiko handiari esker.
  • Hiri bizitza agerrarazi zuen hirien hazkundeari esker.
  • Enbaxaden eta merkataritza-trukaketaren bidezko urrutiko herriekin harremanak areagotzeari esker, gurutzadetatik aurrera, batez ere.

Horren ondorioz, ohitura berriak sortu eta ideia berriak zabaldu ziren, eguneroko bizitzan gustuak finduz eta pentsaera mundukoago bihurtuz.

Erdi Aroko hizkuntza

Espainiera Erdi Aroan penintsulan sortutako hizkuntza erromantzeetako bat da. Hasieratik, penintsulako beste hizkuntzekin erkatuta, izaera berriztatzailea izan zuen, baina gero ez zuen aldaketa garrantzitsurik izan XVI. mendera arte.

Erdi Aroko testuen ezaugarri linguistikoak

  • Formen aniztasuna: aro , idazle edo testu berean, forma fonetikoetan aldaera handia zegoela ikus daiteke; aditz-sisteman (dezié / dezía / dizía); morfologian (venie / venía) eta lexikoan (poridat / secreto).
  • Hizkuntza batzuen elkarbizitza: ez da arraroa gaztelaniaz idatzitako testuetan gaztelaniarenak ez diren ezaugarri linguistikoak aurkitzea.

Erdi Aroko ahoskera

  • Kontsonante gorrak eta ahostunak: Erdi Arokoaren eta gaur egungo hizkeraren alde nagusia kontsonante gorrak eta ahostunak zeudela da, oraindik galegoz, katalanez, italieraz eta frantsesez gertatzen den bezala.
    • G (e, i aurrean) eta j ingelesez bezala ahoskatzen ziren (joy).
    • X letrak soinu gorra adierazten zuen, ch frantsesaren soinuaren baliokidea (chevalier).
    • Z [ds] ahoskatzen zen, eta c (e, i aurrean) eta ç [ts] bezala, inoiz ez [s] edo [z] bezala
    • Beste alde batetik, bazeuden s gor bat, bokalen artean ss idatzita, eta s ahostun bat.
  • Beste kontsonante batzuk: f aspiratutako h bihurtu zen, eta gero galdu egin zen.

Ahozkotasuna eta idazkera

Erdi Aroan, oso gutxik zekiten irakurtzen eta idazten. Gainera, testuak pergaminozko orrietan eskuz idazten ziren. Lan luzea eta zaila zenez gero, garrantzizkotzat hartutako lanak besterik ez ziren kopiatzen.

Horren ondorioz, literatura batez ere ahoz zabaldu eta gozatu zen:

  • Olerkiak musikarekin esaten ziren, buruz ikasteko errazagoak izan zitezen.
  • Prosazko kontakizunak, oro har, ozenki irakurtzen ziren, narratzailearen ahotsa entzuteko elkartzen ziren pertsona batzuentzat.

Erdi Aroko literaturaren generoak

  • Lirikoa (3. gaia ikusi): dauzkagun erromantzezko literatur adierazpenik zaharrenak jartxa mozarabiarrak izenekoak dira. Horregatik, herriko abesti lirikoak eta hizkuntza erromantzeak aldi berean jaio zirela uste da.
  • Epikoa: dauzkagun literatur adierazpen gehienak genero honetakoak dira. Genero hori garatu zuten bi korronte zeuden:
    • Juglare-poesia (4. gaia ikusi): herrikoa eta ahozkoa zen, eta heroien literatura garatu zuen.
    • Klerezi poesia (5. eta 6. gaiak ikusi): klerikoek monasterioetan idazten zuten, helburu didaktikoarekin.

Orria posta elektronikoz bidali

< * Bete beharreko alorrak

Eskerrik Asko.
artikuluan arrakastaz bidalita da.

cerrar ventana
Lagun iezaguzu hobetzen! Zure iritzia garrantzitsua da, eta horregatik eskertuko genizuke zure iritziak eta iradokizunak info@hiru.eus helbidera bidaltzea.

< * Bete beharreko alorrak
cerrar ventana

 

¿Qué son los iconos de "Compartir"?

 

Todos los iconos apuntan a servicios web externos y ajenos a HIRU.com que facilitan la gestión personal o comunitaria de la información. Estos servicios permiten al usuario, por ejemplo, clasificar , compartir, valorar, comentar o conservar los contenidos que encuentra en Internet.

¿Para qué sirve cada uno?

  • facebook

    Facebook

    Comparte con amigos y otros usuarios fotos, vídeos, noticias y comentarios personales, controlando la privacidad de los mismos.

     
  • eskup

    Eskup

    Conversa sobre los temas que te interesan y que proponen los expertos. Todo ello en 280 caracteres con fotos y vídeos. Lee, pregunta e infórmate.

     
  • delicious

    Twitter

    Contacta y comparte con amigos, familiares y compañeros de trabajo mensajes cortos (tweets) de no más de 140 caracteres.

     
  • tuenti

    Tuenti

    Conéctate, comparte y comunícate con tus amigos, compañeros de trabajo y familia.

     
  • technorati

    Google Buzz

    Comparte tus novedades, fotos y vídeos con tus amigos e inicia conversaciones sobre los temas que te interesan.

     
  • meneame

    Meneame

    Sitio web que se sirve de la inteligencia colectiva para dar a conocer noticias. Los usuarios registrados envían historias que los demás usuarios del sitio pueden votar.

     
 

 

cerrar ventana

Derechos de reproducción de la obra

 

Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailarenak dira hiru.eus webgunearen eta bertan agertzen diren elementu guztien jabetza intelektualaren eskubideak.

Halere, baimenduta dago hezkuntzaren esparruan hiru.eus-eko edukiak erabiltzea, betiere webguneari aipamena egiten bazaio eta Creative Commons CC-BY-NC-SA lizentziaren baldintzapean.
Informazio gehiagorako: pdf dokumentua jaitsi (943,2k).

Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak bere buruari aitortzen dio, edozein unetan eta aurretiaz ohartarazi gabe, bere webguneko informazioa edota haren konfigurazioa edo itxura aldatzeko eta eguneratzeko ahalmena.

Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak ez du bermatzen ez dela akatsik egongo webguneko sarbidean, ezta han jasotako edukietan ere. Era berean, ez du ziurtatzen eduki hori behar bezala eguneratuta egongo denik. Dena den, beharrezko ahalegin guztia egingo du akats horiek saihesteko, eta, hala behar izanez gero, ahalik eta azkarren konpontzeko edo eguneratzeko.

Webgunera sartzea eta bertan jasotako informazioaz egiten den erabilera soilik erabiltzailearen erantzukizuna dira. Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak ez du inolako erantzukizunik izango webgunera sartzeak edo hango informazioa erabiltzeak sor litzakeen ondorio edo kalteen aurrean, bere eskumenen erabilera zehatzetan jarraitu behar dituen legezko xedapenak ezartzearen ondorio diren egintza guztietan izan ezik.

Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak ez du bere gain hartzen webgunean aipatzen diren kanpoko beste esteka batzuetara konektatzetik edo haietan jasotako edukietatik erator daitekeen inolako erantzukizunik.

Webgune honetan jasotako informazioa baimenik gabe edo oker erabiltzeak eta Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailaren jabego intelektual eta industrialaren eskubideetan sorturiko kalte eta galerek legez dagozkion egintzak erabiltzeko bidea emango diote aipatutako Administrazioari, eta, hala badagokio, erabilera horren ondorio diren erantzukizunak hartuko ditu.

  Pribatutasuna

Interesatuak emandako datuak dagokion prozedura edo egintzan aurreikusitako helburuetarako baino ez dira erabiliko.

Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Saileko Etengabeko Ikaskuntzako Zuzendaritza da datu horiek biltzen dituen fitxategiaren erantzulea, eta haren aurrean egikaritu ahal izango dira sartzeko, zuzentzeko, deuseztatzeko eta aurka egiteko eskubideak. Horretarako, eskura duzu info@hiru.eus helbide elektronikoa.

cerrar ventana