Enuntziatua eta perpausa

Norbaitek hizkuntza zerbait komunikatzeko helburuarekin erabiltzen duenean, enuntziatu bat adierazten du gutxienez. Enuntziatua elkarrekin ideia bat adierazten duen hitz multzoa da; hitz bakar batek enuntziatua osatu dezake, baina orokorrean perpausetan antolatutako zenbait hitz beharrezkoak dira ideia bat adierazteko.

Enuntziatua

  • Enuntziatu bakoitza melodia edo doinu itxi eta gainontzekoekiko independente baten bidez ahoskatzen da, enuntziatu bakoitzak ideia bat adierazten duelarik. Enuntziatuak etenaldi luze batekin amaitzen dira, idazkeran puntuaren (.) bidez edo galdera (?) nahiz harridura (!) ikurren bidez adierazten dena.

Motak

Bi enuntziatu mota dago: perpausa eta esaldia.
  • Perpausa pertsona adierazten duen aditz batek lagunduta doa eta bi zatik, subjektuak (S) eta predikatuak (P), osatzen dute.

  • Esaldiak ez du pertsona adierazten duen aditzik eta ezin da subjektuan eta predikatuan banatu. Buenos días, - Prohibido fumar, - Por favor.

Perpausa

Subjektua eta Predikatua

Subjektuak eta predikatuak perpausa osatzen dute. Hala ere bi irizpide dago hauek zehazteko orduan:
  • Gramatika-irizpidea:
    • Orokorrean izen-sintagma batek osatzen du subjektua (S) (15. gaia ikusi).
    • Predikatua (P), ordea, aditz-sintagma batek osatzen du (15. gaia ikusi).
  • Semantika-irizpidea:
    • Subjetua nori edo zeri buruz hitz egiten den osagaia da.
    • Predikatua subjektuari buruz esaten edo adierazten dena da.

Subjektu lexikoa eta subjektu gramatikala

Subjektua bi ikuspuntutik kontutan har daiteke:

  • Subjektu lexikoa perpaus batean subjektuaren funtzioa betetzen duen hitza edo hitz multzoa da.

  • Subjektuaren funtzioa betetzen duen pertsona gramatikalari subjektu gramatikala esaten diogu. Subjektu gramatikala adizkiaren numero eta pertsonaren hondarkiek adierazten dute.

Izen-predikatua eta aditz-predikatua

  • Izen-predikatuak subjektuari buruz esaten diren ezaugarri edo egoerak adierazten ditu. Atributua izeneko osagarriak adierazten du esanahi hori.

    Izen-predikatua bi osagaiek osatzen dute: aditzaren nukleoak eta atributuak.
    • Aditzaren nukleoa emendiozko aditza da; hau da, subjektuaren eta berari buruz esaten den ezaugarria edo egoeraren arteko lotura adierazten duen aditza. Emendiozko aditzak hauek dira: ser, estar y parecer.
    • Atributua subjektuaren ezaugarri edo egoera bat adierazten duen aditzaren osagarria da.

      Atributuak adjektiboaren berezko funtzioa du, hala ere izen-sintagmek nahiz aditzondoek funtzio bera bete dezakete: Manrique era un poeta.

  • Aditz-predikatuak subjektuari dagozkien ekintza edo prozesuak adierazten ditu. Predikatuaren nukleoa den aditzak bereziki adierazten du esanahi hori:

    Aditz-predikatua pertsona adierazten duen aditz batek bakarrik osatua egon daiteke, nukleoaren funtzioa betetzen duena.

    Hala ere, aditzondoek, adjektiboek eta izen taldeek osagarri moduan lagundu ohi diote aditzaren nukleoari:

Perpausa osatzen ez duten elementuak

Egon badira elementuak, perpaus baten egitura aurkeztu gabe perpausaren zati direnak. Bi multzotan sailkatzen dira:

  • Elementu autonomoak: perpaus osoen baliokide dira eta enuntziatuak berez osatu ditzakete. Osagarri autonomo nagusienak bokatiboa eta interjekzioak dira, baita hurrengoen moduko hainbat esamolde lexikalizatuak ere.
    • Makulu-hitzak (¿Verdad?, ¿Sabes?).
    • Esamoldeak (¡Quién pudiera!).
    • Adeitasun ereduak (Por favor, disculpe).
  • Elementu ez-autonomoak: perpaus baten zati bat baino, perpaus osoa eraldatzen edo osatzen dute. Osagarri hauen ezaugarriak hurrengoak dira:
  • Dagozkien enuntziatuek adierazitako bestelako hizkunta-funtzioak adierazten dituzte, adibidez funtzio deitzailea, kontaktuzko funtzioa eta funtzio adierazgarria: ¡Eh, eso es mío! - Te espero a las diez, Eva.
  • Dagozkien diskurtsoarekiko independentzia fonetikoa adierazten dute: Acércame la pimienta, Javi.
  • Orria posta elektronikoz bidali

    < * Bete beharreko alorrak

    Eskerrik Asko.
    artikuluan arrakastaz bidalita da.

    cerrar ventana
    Lagun iezaguzu hobetzen! Zure iritzia garrantzitsua da, eta horregatik eskertuko genizuke zure iritziak eta iradokizunak info@hiru.eus helbidera bidaltzea.

    < * Bete beharreko alorrak
    cerrar ventana

     

    ¿Qué son los iconos de "Compartir"?

     

    Todos los iconos apuntan a servicios web externos y ajenos a HIRU.com que facilitan la gestión personal o comunitaria de la información. Estos servicios permiten al usuario, por ejemplo, clasificar , compartir, valorar, comentar o conservar los contenidos que encuentra en Internet.

    ¿Para qué sirve cada uno?

    • facebook

      Facebook

      Comparte con amigos y otros usuarios fotos, vídeos, noticias y comentarios personales, controlando la privacidad de los mismos.

       
    • eskup

      Eskup

      Conversa sobre los temas que te interesan y que proponen los expertos. Todo ello en 280 caracteres con fotos y vídeos. Lee, pregunta e infórmate.

       
    • delicious

      Twitter

      Contacta y comparte con amigos, familiares y compañeros de trabajo mensajes cortos (tweets) de no más de 140 caracteres.

       
    • tuenti

      Tuenti

      Conéctate, comparte y comunícate con tus amigos, compañeros de trabajo y familia.

       
    • technorati

      Google Buzz

      Comparte tus novedades, fotos y vídeos con tus amigos e inicia conversaciones sobre los temas que te interesan.

       
    • meneame

      Meneame

      Sitio web que se sirve de la inteligencia colectiva para dar a conocer noticias. Los usuarios registrados envían historias que los demás usuarios del sitio pueden votar.

       
     

     

    cerrar ventana

    Derechos de reproducción de la obra

     

    Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailarenak dira hiru.eus webgunearen eta bertan agertzen diren elementu guztien jabetza intelektualaren eskubideak.

    Halere, baimenduta dago hezkuntzaren esparruan hiru.eus-eko edukiak erabiltzea, betiere webguneari aipamena egiten bazaio eta Creative Commons CC-BY-NC-SA lizentziaren baldintzapean.
    Informazio gehiagorako: pdf dokumentua jaitsi (943,2k).

    Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak bere buruari aitortzen dio, edozein unetan eta aurretiaz ohartarazi gabe, bere webguneko informazioa edota haren konfigurazioa edo itxura aldatzeko eta eguneratzeko ahalmena.

    Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak ez du bermatzen ez dela akatsik egongo webguneko sarbidean, ezta han jasotako edukietan ere. Era berean, ez du ziurtatzen eduki hori behar bezala eguneratuta egongo denik. Dena den, beharrezko ahalegin guztia egingo du akats horiek saihesteko, eta, hala behar izanez gero, ahalik eta azkarren konpontzeko edo eguneratzeko.

    Webgunera sartzea eta bertan jasotako informazioaz egiten den erabilera soilik erabiltzailearen erantzukizuna dira. Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak ez du inolako erantzukizunik izango webgunera sartzeak edo hango informazioa erabiltzeak sor litzakeen ondorio edo kalteen aurrean, bere eskumenen erabilera zehatzetan jarraitu behar dituen legezko xedapenak ezartzearen ondorio diren egintza guztietan izan ezik.

    Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak ez du bere gain hartzen webgunean aipatzen diren kanpoko beste esteka batzuetara konektatzetik edo haietan jasotako edukietatik erator daitekeen inolako erantzukizunik.

    Webgune honetan jasotako informazioa baimenik gabe edo oker erabiltzeak eta Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailaren jabego intelektual eta industrialaren eskubideetan sorturiko kalte eta galerek legez dagozkion egintzak erabiltzeko bidea emango diote aipatutako Administrazioari, eta, hala badagokio, erabilera horren ondorio diren erantzukizunak hartuko ditu.

      Pribatutasuna

    Interesatuak emandako datuak dagokion prozedura edo egintzan aurreikusitako helburuetarako baino ez dira erabiliko.

    Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Saileko Etengabeko Ikaskuntzako Zuzendaritza da datu horiek biltzen dituen fitxategiaren erantzulea, eta haren aurrean egikaritu ahal izango dira sartzeko, zuzentzeko, deuseztatzeko eta aurka egiteko eskubideak. Horretarako, eskura duzu info@hiru.eus helbide elektronikoa.

    cerrar ventana