Industria-Iraultza (I)

Industria-Iraultza izenarekin ezagututako aldaketa ekonomiko handia funtsezko gertaera izan zen mundu garaikidean. Nekazari-gizarte batetik industrial eta hiritar gizarte batera pasatzea suposatu zuen, kapitalismoa eta burgesiaren boterea finkatu zituen eta proletalgoaren agerpena eragin zuen.

Faktore piztaileak

Industria-Iraultza Ingalaterran jaio zen XVIII. mendearen azken herenean eta XIX. mendean zehar Europara, Estatu Batuetara eta Japoniara hedatu zen.

Aldaketa ekonomikoa piztu zuten faktoreak hurrengoak izan ziren:

  • XVIII. mendean hasi zen nekazari-iraultza (36. gaia ikusi).
  • Merkataritzatik eta landatik zetozen ondasunen eskuragarritasuna, zeintzuk makinismoaren garapena bultzatzeko erabili zirenak, hau da, makinen bitarteko industria-ekoizpena garatzeko.
  • XVIII. mendearen bigarren erdian hasitako iraultza demografikoa, elikadura hobeago bati eta medikuntzaren aurrerakuntzei esker. Migrazio-mugimendu garrantzitsuak eragin zituen, landatik hirira eta Europatik Amerika eta itsasoz bestaldeko koloniatarantz. Gainera, bi ondorio garrantzitsu izan zituen:
    • Produktu industrialen kontsumitzaileen kopurua handitu zuen (eskariaren handitzea), zeinek ekoizpena bizitu zuen.
    • Industriarentzat eskulan ugari eta merkearen agerpena: proletalgoa.

Berrikuntza teknikoak

Industria-Iraultzarekin artisau-tailerra desagertu zen, fabrika agertuz, lan- egoitza handia, non kate-produkzioa langileek erabilitako makinen bidez burutzen zen.

  • Lurrun-makinak lantegietako makinen engranajeak mugitzeko energia-iturri berri baten erabilpena baimendu zuen. Horren asmatzailea James Watt (1736-1819) izan zen, 1769an patentatu egin zuelarik.
  • Industria-Iraultzaren aitzindari izan zen ehungintzari dagokionez (36.gaia ikusi) produkzio-gaitasuna makina berriei esker bikoiztu zen, zeintzuen artean garrantzitsuenak honakoak diren:
    • Kayren anezka hegalaria, esku-makinen errendimendua biderkatu zuena kotoi-industrian.
    • Cropmtonen Mule-jenny iruntzailea, indarra hidraulikoa erabiliz iruntzen zuena.
    • Cartwrighten ehungailu mekanikoa, lurrun-indarrak eragina.
  • Nekazaritzari dagokionez, berrikuntza garrantzitsuenetarikoa sega-makina mekanikoa izan zen, horrekin bi gizonek hogei segalariren lana burutu zezaketelarik, nekazaritza-lanaren ekoizpena handituz.
  • Metalurgian, Darbyk kokezko ikatzaren erabilpena sartu zuen, Cortek burdinaren laminazio-sistema asmatu zuen eta Bessemerrek burdinatik altzairurako bihurgailua.

Garraiobideen iraultza

George Stephensonek (1815) lurrun-trena asmatzeak martxan zegoen prozesu industrialaren garrantzia areagotu zuen.

Garraiobideen iraultza bi arrazoiengatik etorri zen: alde batetik, lurrun-makina trenbide eta nabigazioari aplikatzearen ondorioz; eta bestetik, altzairugintzaren teknika berriak trenbideentzako errailen fabrikazioan, zein itsasontzien altzairuzko kroskoen fabrikazioan, aplikatzeagatik.

George Stephensonen tren-makina (1825eko modeloa).

Lurrun-trena eta lurrun-ontziaren erabilerak eragin garrantzitsuak izan zituen:

  • Elkartruke komertzialak geroz eta urrunago zeuden eta geroz eta zabalagoak ziren merkatuekin burutzea ahalbideratu zuen.
  • Biztanleriaren mugimendu handiak erraztu zituen landa eta hirien artean, eta metropolia eta itsasoz beste aldeko kolonien artean.
  • Meatzaritza eta industria bultzatu zituen eta ondasunen inbertsioa bizitu zuen, karga-ahalmenaren izugarrizko hazkuntzaren ondorioz.

Watten lurrun-makina.

Data garrantzitsuak

  • 1709 Darbyk kokezko ikatza erabiltzen du, burdina labe garai batetan urtzeko.
  • 1735 Kayk anezka hegalaria asmatzen du.
  • 1760 Ubideen eraiketa hasten da Ingalaterran.
  • 1767 Hargreavesek Spinning-jenny kotoi-iruntzailea asmatzen du.
  • 1769 Wattek bere lurrun-makina patentatzen du.
  • 1779 Comptonek Mule-Jenny aldizkako iruntzailea asmatzen du.
  • 1784 Cort-ek burdin gogorragoa lortzen duen pudelatua asmatzen du.
  • 1785 Cartwrightek lurrun-makina ehundegian erabiltzen du.
  • 1800 Voltak pila elektrikoa asmatzen du.
  • 1807 Fultonen Clermont lurrun-ontziak Hudson ibaia igotzen du.
  • 1815 Stephensonek lehen lurrun-trena eraikitzen du.
  • 1825 Lurrun-makina zuen lehen meatze-trena Stocton eta Darlington artean.
  • 1830 Lehen bidaiarien trenbidea irekitzen da Manchester eta Liverpool artean.
  • 1834 Morsek telegrafoa asmatzen du. McCormickek sega-makina mekanikoa patentatzen du.
  • 1856 Bessemerrek altzairu oso gogorra lortzea ahalbidetzen duen labea asmatzen du.

Orria posta elektronikoz bidali

* Bete beharreko alorrak

Eskerrik Asko.
artikuluan arrakastaz bidalita da.

cerrar ventana
Lagun iezaguzu hobetzen! Zure iritzia garrantzitsua da, eta horregatik eskertuko genizuke zure iritziak eta iradokizunak info@hiru.eus helbidera bidaltzea.

* Bete beharreko alorrak
cerrar ventana

 

¿Qué son los iconos de "Compartir"?

 

Todos los iconos apuntan a servicios web externos y ajenos a HIRU.com que facilitan la gestión personal o comunitaria de la información. Estos servicios permiten al usuario, por ejemplo, clasificar , compartir, valorar, comentar o conservar los contenidos que encuentra en Internet.

¿Para qué sirve cada uno?

  • facebook

    Facebook

    Comparte con amigos y otros usuarios fotos, vídeos, noticias y comentarios personales, controlando la privacidad de los mismos.

     
  • eskup

    Eskup

    Conversa sobre los temas que te interesan y que proponen los expertos. Todo ello en 280 caracteres con fotos y vídeos. Lee, pregunta e infórmate.

     
  • delicious

    Twitter

    Contacta y comparte con amigos, familiares y compañeros de trabajo mensajes cortos (tweets) de no más de 140 caracteres.

     
  • tuenti

    Tuenti

    Conéctate, comparte y comunícate con tus amigos, compañeros de trabajo y familia.

     
  • technorati

    Google Buzz

    Comparte tus novedades, fotos y vídeos con tus amigos e inicia conversaciones sobre los temas que te interesan.

     
  • meneame

    Meneame

    Sitio web que se sirve de la inteligencia colectiva para dar a conocer noticias. Los usuarios registrados envían historias que los demás usuarios del sitio pueden votar.

     
 

 

cerrar ventana
 

Derechos de reproducción de la obra

 

Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailarenak dira hiru.eus webgunearen eta bertan agertzen diren elementu guztien jabetza intelektualaren eskubideak.

Halere, baimenduta dago hezkuntzaren esparruan hiru.eus-eko edukiak erabiltzea, betiere webguneari aipamena egiten bazaio eta Creative Commons CC-BY-NC-SA lizentziaren baldintzapean.
Informazio gehiagorako: pdf dokumentua jaitsi (943,2k).

Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak bere buruari aitortzen dio, edozein unetan eta aurretiaz ohartarazi gabe, bere webguneko informazioa edota haren konfigurazioa edo itxura aldatzeko eta eguneratzeko ahalmena.

Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak ez du bermatzen ez dela akatsik egongo webguneko sarbidean, ezta han jasotako edukietan ere. Era berean, ez du ziurtatzen eduki hori behar bezala eguneratuta egongo denik. Dena den, beharrezko ahalegin guztia egingo du akats horiek saihesteko, eta, hala behar izanez gero, ahalik eta azkarren konpontzeko edo eguneratzeko.

Webgunera sartzea eta bertan jasotako informazioaz egiten den erabilera soilik erabiltzailearen erantzukizuna dira. Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak ez du inolako erantzukizunik izango webgunera sartzeak edo hango informazioa erabiltzeak sor litzakeen ondorio edo kalteen aurrean, bere eskumenen erabilera zehatzetan jarraitu behar dituen legezko xedapenak ezartzearen ondorio diren egintza guztietan izan ezik.

Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak ez du bere gain hartzen webgunean aipatzen diren kanpoko beste esteka batzuetara konektatzetik edo haietan jasotako edukietatik erator daitekeen inolako erantzukizunik.

Webgune honetan jasotako informazioa baimenik gabe edo oker erabiltzeak eta Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailaren jabego intelektual eta industrialaren eskubideetan sorturiko kalte eta galerek legez dagozkion egintzak erabiltzeko bidea emango diote aipatutako Administrazioari, eta, hala badagokio, erabilera horren ondorio diren erantzukizunak hartuko ditu.

  Pribatutasuna

Interesatuak emandako datuak dagokion prozedura edo egintzan aurreikusitako helburuetarako baino ez dira erabiliko.

Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Saileko Etengabeko Ikaskuntzako Zuzendaritza da datu horiek biltzen dituen fitxategiaren erantzulea, eta haren aurrean egikaritu ahal izango dira sartzeko, zuzentzeko, deuseztatzeko eta aurka egiteko eskubideak. Horretarako, eskura duzu info@hiru.eus helbide elektronikoa.

cerrar ventana